Tactiele afbeeldingen
Uitleg bij HandsSee methode door Dorine in 't Veld, gepubliceerd op
de website
van HandsSee.
Laatste revisie 22-12-2025.
Vermeld bij citeren deze bron. Om (delen van) deze teksten voor eigen publicaties
te gebruiken is mijn toestemming nodig; mail info@handssee.eu.
Tactiele afbeeldingen zijn voelbaar gemaakte afbeeldingen, die je dus op de tast, met je handen en vingers, kunt verkennen, ofwel 'lezen'. Ze worden steeds vaker gebruikt om kunst, cultuur en wetenschap in musea en andere erfgoedinstellingen toegankelijk te maken of om 3D-concepten uit te leggen (aan volwassenen en jong-volwassenen). Over die tactiele afbeeldingen hebben we het hier.
Welke techniek je ook kiest, je kunt een visuele afbeelding niet zomaar omzetten in voelbare lijnen en vlakken. De vingers - en handen - zullen daar niets, of althans niet veel, van snappen. Er is dus altijd een vertaalslag nodig.
Kritische factoren om een succes te maken van het (leren) werken met tactiele afbeeldingen zijn:
1: bepaal het doel
Wat moet de tactiele afbeelding duidelijk maken; wat is de boodschap? Die ligt besloten in de informatie die je over een bepaald onderwerp wilt overbrengen.
2: een gemeenschappelijke taal
Makers, uitleggers (degene die uitleg schrijft of geeft) en lezers moeten een gemeenschappelijke taal spreken, ofwel: uitgaan van dezelfde 'onderliggende principes'. Voor het kunnen begrijpen van tactiele afbeeldingen zijn de belangrijkste onderliggende principes:
- orthogonale projectie om 3D onderwerpen uit te leggen
- kennis van hoe perspectief werkt om bijvoorbeeld foto's uit te leggen
3: snelle en foutloze leesbaarheid
Uiteraard moet de tactiele afbeelding geen raad- of zoekplaat zijn. Er zijn, met name voor zweltekeningen, uitgebreide richtlijnen voor het tekenen beschikbaar, vaak honderden pagina's dik. Toch kunnen ook de basisprincipes voor goede tactiele discrimineerbaarheid in een dagdeel worden uitgelegd en ervaren.
4: test je ontwerp
Voor designers (en opdrachtgevers) is het belangrijkste: test altijd je ontwerp en leer daarvan. Ervaring en van je fouten leren is de sleutel tot succes. Ken je apparatuur en je materialen!
5: leid de handen en vingers door de tekening
Bij een tactiele afbeelding is (bijna) altijd uitleg nodig; een 'tastgids': hoe lees je deze tekening; wat betekenen de lijnen, vormen en andere elementen in deze tekening?
Hoeveel en wat voor uitleg je geeft, hangt af van de leeservaring en voorkennis van je lezer of toehoorder. Als je je lezer of toehoorder niet kent, kun je met uitleg op verschillende niveaus werken.
De uitleg dient vooral om je lezer of toehoorder waar nodig zeker te laten weten dat hij/zij 'goed zit'; is wat hij/zij onder de vingers heeft inderdaad het bedoelde element?