Wat biedt HandsSee? Voor wie?

HandsSee biedt advies, begeleiding en workshops rond het gebruik van tactiele afbeeldingen aan alle betrokkenen.

HandsSee richt zich op alle betrokkenen, maar in de eerste plaats op blinde en zeer slechtziende 'lezers' - en de mensen in hun omgeving. Volwassenen, maar ook ouders, leerkrachten, docenten en kinderen.

NB: Voor slechtziende mensen kan tactiele ondersteuning enorm helpen beter te zien!

Lees ook over met wie ik samenwerk en de internationale activiteiten van HandsSee.

Lezers

Of je nu gezien hebt of niet en of je nog wat ziet of niet: tactiele tekeningen lezen op de tast moet je leren:

tactiele discriminatie (vormen, lijnen en texturen onderscheiden en herkennen)
kaarten, plattegronden, 2D schematische tekeningen en grafieken
3D-onderwerpen: van 2D naar 3D (contouren, doorsnedes, aanzichten combineren)
perspectief begrijpen
kunst begrijpen

Dit kun je niet uit een boekje leren. Je moet het doen en ervaren. Maar dat kan vaak 'spelenderwijs'.

Hieronder geef ik enkele voorbeelden van workshops die ik kan geven.

Voor alles geldt: als je graag zou willen dat er ergens zo'n workshop plaatsvindt, neem dan contact op. Dan bespreken we je wensen en de mogelijkheden.

Voorbereiding op museumbezoek

In Frankrijk worden workshops georganiseerd voor groepen mensen met een visuele beperking, die voorafgaan aan een museumbezoek. Na een korte algemene inleiding over de tentoonstelling - door de museummedewerker die 's middags de rondleiding gaat verzorgen - maken de deelnemers aan de hand van voelbare tekeningen (en soms 3D-modellen of andere voorwerpen) alvast kennis met de kunstwerken en/of voorwerpen die in de rondleiding worden behandeld.

Deelnemers weten dus tijdens de rondleiding al hoe een bepaald kunstwerk eruit ziet en hoe het is vormgegeven; zij hebben er kortom een 'beeld' bij. Daardoor kan tijdens de ronleiding, na een korte beeldbeschrijving, alle aandacht uitgaan naar het thema van de tentoonstelling.

Meestal vind de workshop in de ochtend plaats en de rondleiding in de middag.

Niet alle deelnemers hebben evenveel ervaring met het lezen van tactiele tekeningen. Door de opzet leren ze dat echter 'al doende', als het ware 'spelenderwijs'. Ziende partners en museummedewerkers zijn ook van harte welkom en kunnen waar nodig letterlijk een handje helpen.

Ik wil met musea bekijken of ik daar, voorafgaand aan een route of rondleiding in een tentoonstelling of de vaste collectie, zulke workshops kan organiseren.

Workshop Olymp' Touch

Bij de vorige Olympische spelen is een prachtige tactiele editie verschenen: Olymp' Touch. De druk is uitgevoerd in reliëf op stevig fluweelzacht papier. Een feest voor de vingers! Je maakt er kennis met de verschillende sporten en alle sensationele lichaamshoudingen waar de sporters toe in staat zijn. Bij het boek zitten informatieve teksten over de sporten en een summiere beschrijving van de tekeningen - in het Engels en Frans. Die kun je, als tektst, downloaden via een QR-code. Ik ben ze aan het vertalen en voorzie ze van een HandsSee gids voor de vingers. De workshop is een uitgelezen kans om kennis te maken met Olympische sporten, afbeelding van het menselijk lichaam (en paarden), en deze schitterende druktechniek.

Workshop op maat

Wil je een bepaald soort tekeningen leren lezen? Of wil je een bepaald onderwerp centraal stellen, zoals het lezen van kaarten of plattegronden? Alleen of met een groepje?

Ik lever maatwerk. Als het nodig is, kunnen we ook bij het begin beginnen. Ik bekijk graag de mogelijkheden met je.

Tip: heb je nog helemaal geen ervaring met tactiele tekeningen? Je kunt beginnen met de cursussen van Passend Lezen (door mij ontwikkeld toen ik bij Dedicon werkte tot mijn pensioen in augustus 2025). Van tijd tot tijd worden ook workshops georganiseerd.

Tijd, plaats en kosten bepalen we graag in overleg om zo goed mogelijk op de wensen aan te sluiten.

Designers

Samen met lezers

Designers zijn meestal heel visueel ingesteld - en hebben meestal geen ervaring met blinde en slechtziende lezers. Daarom zijn zij zeer welkom bij de workshops voor lezers. Ervaren hoe lezers met de materie omgaan, is heel waardevol en helpt je nog beter in te spelen op wat zij nodig hebben. (NB: co-design heeft de voorkeur, maar je kunt niet altijd veel co-designers inschakelen en het is belangrijk om je blik te verbreden).

Is er nog geen workshop aangekondigd op deze website? Geef je dan op (via een mailtje), dan zet ik je op de lijst. Kosten bepalen we graag in overleg om zo goed mogelijk op de wensen en mogelijkheden aan te sluiten.

Speciaal voor designers

Een workshop of training met uitsluitend designers is ook mogelijk. Dan ligt de nadruk op 'leesbaarheid', uiteraard met de nodige aandacht voor 'begrijpelijkheid':

Wat is goed voelbaar - en wat niet. Dat verschilt per techniek.
Wat is begrijpelijk - en wat niet? Dat geldt in principe voor alle technieken.

In deze workshops wordt ingegaan op de outputkant; welk tekenprogramma of welke andere (collage-)techniek je gebruikt is daarbij om het even. We gaan ook in op:

Wat is prettig voor de vingers - en wat niet.
De affectieve kant van tactiele afbeeldingen.

Het belangrijkste:

Je leert de visuele ervaring los te koppelen van de tactiele ervaring.
Je ervaart dat wat er heel anders uitziet, voor de tast vaak helemaal niet zo duidelijk anders is.

Tenslotte gaan we in op (on)mogelijkheden om 'inclusieve' tactiele afbeeldingen te maken, die bruikbaar en aantrekkelijk zijn voor zowel ziende, slechtziende als blinde mensen. Soms is alles-in-één mogelijk, soms zijn verschillende uitvoeringen beter. Soms is bij een tactiele afbeelding een 3D-model nodig.

We gaan bij voorkeur aan de slag met door de groep (enigszins ruim van tevoren) gekozen om te zetten objecten, foto's of kunstwerken.

Ouders en andere begeleiders

Ook ouders, leerkrachten en andere begeleiders maken soms voelboeken voor hun kinderen. Ook voor hen is een workshop mogelijk: hoe maak ik een voelboek?

Uitleggers

Een 'uitlegger' leidt de vingers door de tactiele tekening en helpt de lezer om zich een goede mentale representatie te vormen.

Vaak vervullen inhoudsdeskundigen - rondleiders, museumdocenten, auteurs, leerkrachten - de rol van uitlegger. Maar ook ouders, vrienden en familie of andere begeleiders vervullen soms die die taak. Een uitlegger is dus niet altijd 'inhoudsdeskundig'. Hij of zij moet op zijn minst het origineel kunnen zien op een foto en het helpt enorm als de uitlegger toch wel iets over het onderwerp weet.

De taak van de uitlegger is: betekenis geven aan lijnen, vormen, hoogtes en texturen. Ook maakt de uitlegger duidelijk wat je 'ergens bij moet denken'.

Lang niet alle details kunnen worden weergegeven in een goed leesbare tactiele afbeelding. De vingers hebben ruimte nodig rond dingen die goed voelbaar moeten zijn.
Materialen kun je niet weergeven als je tactiele afbeelding uit één materiaal bestaat. Dat geldt trouwens ook voor 3D-modellen.
Kleuren en kleurnuances zijn eveneens bijna niet tactiel te maken zonder de afbeelding minder goed leesbaar te maken. Ten behoeve van een goede leesbaarheid zijn veel details weggelaten; andere dan weer toevoegen, zoals kleurcodes, is meestal niet wenselijk.

Je kunt er bij het uitleg geven ook tegenaan lopen, dat bepaalde vormen een blinde lezer die deze vorm voor de eerste keer tegenkomt en het origineel niet kent, niets zegt. Bijvoorbeeld: de contour van een hazewindhond. Om maar iets te noemen. Of dat een blinde lezer niet snapt waarom in de ene afbeelding een grote en een kleine figuur naast elkaar staan, terwijl de grote figuur in een andere afbeelding dichterbij staat dan de kleine figuur. Om maar iets anders te noemen.

Goed en nauwkeurig beschrijven van een tactiele afbeelding vereist oefening en vereist dat je je heel goed kunt verplaatsen in je (verschillende) lezer(s) of publiek.

Samen met lezers

Je kunt deelnemen aan een lezersworkshop. Daar leer je het beste om de brug te slaan tussen de werelden van zien en van niet zien. Na twee keer deelnemen kun je een deel van zo'n workshop geven, bij wijze van train-de-trainer. Ik begeleid je daarbij.

Speciaal voor uitleggers

Zet je de tactiele tekeningen in bij een rondleiding in kleine groepjes of zelfs individueel? Of komt de uitleg in tekst of audio bij een tactiele afbeelding die iemand met een visuele beperking alleen of samen met een (niet-deskundige) ziende begeleider gebruikt? Hoe pak je dat aan?

Centrale vragen:

Hoe leid je vingers door een tactiele afbeelding?
Wie heeft welke uitleg nodig om een goede mentale representatie op te kunnen bouwen?
Wat is de invloed van leeservaring en voorkennis van de lezer over het onderwerp?
Hoe houd je rekening met deze factoren bij een grotere groep?

We gaan bij voorkeur aan de slag met door een groep (enigszins ruim van tevoren) gekozen om te zetten objecten, foto's of kunstwerken.

Ouders en andere begeleiders

Ook ouders, leerkrachten en andere begeleiders lezen voelboeken met kinderen. Daar zit niet altijd uitleg bij. Hoe werk je met de voelbare afbeeldingen? En andere tips.

Musea (e.a.)

Musea, maar ook erfgoedinstellingen en uitgevers kunnen een beroep op HandsSee doen voor advies, begeleiding, presentaties en workshops en één of meer van bovenstaande workshops op maat laten maken en/of hosten.

HandsSee beperkt zich tot tactiele afbeeldingen en adviseert het Mikxs-team op dat gebied.

Een rondleiding met voorbereidende workshop opzetten

Zie het kopje 'Voorbereiding museumbezoek' onder 'Lezers". Dit traject bestaat uit een aantal stappen waarbij ik al dan niet kan begeleiden of adviseren:

De deskundigen van het museum kiezen een aantal items die een interessant geheel opleveren en die zich lenen voor omzetting naar een tactiele afbeelding (met HandsSee 'voelgids'). Dit kunnen items in een tijdelijke tentoonstelling of de vaste collectie zijn, die niet op zaal in een 'taststation' met replica en audio toegankelijk zijn of kunnen worden gemaakt.
Deze werken worden opgenomen in een speciale rondleiding voor bezoekers met een visuele beperking. Zij bereiden zich voor in een aparte workshop waar zij alvast kennis maken met en een 'beeld' opbouwen van de kunstwerken of objecten, waardoor de rondleiding voor hen goed toegankelijk is.
Er wordt een keuze gemaakt voor de techniek waarin de tactiele afbeeldingen vorm worden gegeven. Daarbij kunnen ook actieve werkvormen worden ingezet, waarbij deelnemers vouwen, assembleren, tekenen, e.d.

Eventueel kan ik de tactiele tekeningen met uitleg leveren die - en/of:

bezoekers bij een speciale (audio)tour kunnen lenen...
... en in de museumshop kunnen kopen
deelnemers aan een voorbereidende workshop kunnen gebruiken...
... en mee naar huis mogen nemen of kunnen kopen

Tenslotte zet ik samen met het museumteam een voorbereidende workshop op voor deelnemers aan de rondleiding. Ik kan de workshop zelf geven of opzetten als train-de-trainer.

Multidisciplinaire teams

Het omzetten van een origineel naar een tactiele afbeelding vereist een multidisciplinair team:

een 'inhoudsdeskundige': wat moet(en) de afbeelding(en) duidelijk maken?
een 'uitlegger': iemand die goed weet hoe 'tast-lezen' van tactiele afbeeldingen (en 3D-modellen) werkt

Deze twee rollen zijn vaak verenigd in de 'uitlegger', maar dat is allerminst vanzelfsprekend! Als de uitlegger niet inhoudsdeskundig is, heeft hij/zij informatie nodig van bijvoorbeeld een vakspecialist of museumdocent. Omgekeerd, als de inhoudsdeskundige de uitlegger is, moet die geschoold zijn of informatie hebben om de tactiele afbeelding goed toe te lichten, zodat de lezer weet 'dat hij goed zit' met zijn vingers.

een designer die weet hoe tactiele afbeeldingen gemaakt kunnen worden
test-lezers; die met een frisse blik kunnen beoordelen of het geheel van tactiele afbeelding met uitleg goed 'werkt'.

Ik begeleid je graag om dit proces te stroomlijnen. Dit laat zich goed combineren met 'voorbereiding museumbezoek'.

Meer items toegankelijk maken

Tip: Neem contact op als museum of andere organisatie als:

je geen budget hebt voor nog meer) dure aanpassingen, maar wel veel meer items in je collectie toegankelijk wilt maken. Goede tactiele tekeningen (met uitleg voor de vingers) hoeven niet kostbaar te zijn.
je mee wilt werken aan een database van tactiele afbeeldingen met uitleg. Ik zoek partners om daar een project voor op te zetten.

En zie ook bij de internationale activiteiten.

Presentaties voor 'iedereen'

Dat wil zeggen: voor iedereen die beter wil begrijpen hoe iemand die blind of zeer slechtziend (geboren) is zich een beeld kan vormen van de wereld om zich heen. Daarbij put ik uiteraard uit eigen ervaringen als moeder en vele projecten waaraan ik heb meegewerkt.