Technieken
Overzichtsartikel door Dorine in 't Veld, gepubliceerd op de website van HandsSee Laatste revisie 22-12-2025. Vermeld bij citeren deze bron. Om (delen van) deze teksten voor eigen publicaties te gebruiken is mijn toestemming nodig; mail info@handssee.eu.
Hieronder vind je een beknopt overzicht van de belangrijkste/gangbaarste technieken om tactiele afbeeldingen te (laten) maken.
Iedere techniek heeft eigen (on)mogelijkheden om een bepaalde mate van tactiele resolutie ofwel nog goed voelbare details te bereiken.
Papier van goede kwaliteit is over het algemeen prettiger en vriendelijker voor de vingers dan metalen en kunststof oppervlakken. De laatste geven als de vingers wat vochtig zijn een stroef effect waardoor de vingers niet vloeiend maar haperend over het oppervlak gaan.
Zwelpapier
Heel bekend is zwelpapier: papier met een speciale coating. Als je daar zwart op tekent of print en je haalt het vel door een bijpassende zweloven, dan heb je een voelbare afbeelding. De hoogte is tot ca 0,5 mm (de hoogte van een standaard braillepunt). Er zijn verschillende kwaliteiten zwelpapier.
TactPlus printer
Dit is een inktloze variant op zwelpapier, doordat geprint wordt met een thermische printkop. Het is een traag proces dat echter een consistent goed resultaat geeft.
Seriegrafie en thermografie
Zeefdruk (seriegrafie) en thermografie zijn professionele druktechnieken die een met zwelpapier vergelijkbaar effect geven, zij het dat de reliëflijnen- en punten als kunststof aanvoelen.
Brailleprinters.
Er zijn brailleprinters waar je ook afbeeldingen mee kunt printen. De hoogte is ca 0,5 mm. Sommige hebben verschillende punthoogtes waardoor je een hogere tactiele resolutie kunt bereiken. Soms is een combinatie met inktdruk mogelijk in dezelfde printopdracht.
UV-printers - 2,5 D
UV-printers zijn er in soorten en maten met veel verschillende soorten inkt, ieder met andere eigenschappen. Met sommige printers kun je tot 4 of zelfs 5 mm of hoger printen. Hoogtes, dieptes en bollingen in oppervlakken kunnen voelbaar gemaakt worden. Je kunt daarbij bijvoorbeeld de foto of het schilderij in levensechte kleuren weergeven.
3D-printers
3D-printers kunnen ook gebruikt worden om tactiele afbeeldingen te drukken. Daarbij zijn aanzienlijk grotere reliëfhoogtes te bereiken.
Thermoform
Bij thermoform techniek trek je kunststof vacuüm over een mal. Hierbij kun je, afhankelijk van de mal die je gebruikt, in principe zo hoog gaan als je wilt. De kunststof overlay kan transparant zijn of bedrukt.
Degelpers
Je kunt ook een positieve en een negatieve mal maken en daartussen papier in ‘hoogdruk’ persen. Dit kan gecombineerd worden met inktdruk. Ook hier zijn weer vele varianten en kwaliteiten.
Metalen en kunststof displays
Als je in je museum een tactiele afbeelding en/of braille bij een item uit de collectie wilt, is er veel keuze uit verschillende materialen. Vele daarvan kunnen ook prima buiten gebruikt worden.
Corian
Als laatste noem ik nog dit materiaal, dat ook voor badkamers gebruikt wordt. Je kunt er ‘laagreliëfs’ mee maken, die echter centimeters dik kunnen zijn. Het is moeilijk te beschadigen, dus geschikt voor musea. Het is bovendien prettig voor de vingers.
Collagetechniek
Hierbij worden verschillende materialen gebruikt. Voordeel: je kunt materialen gebruiken die een affectief aspect overbrengen of die verwijzen naar het materiaal van het origineel (bijvoorbeeld een stukje hout voor een stoel en een pluizige stof voor een beer). Nadeel: de vorm is soms moeilijker te voelen, vooral bij hoogpolige of pluizige stoffen; en reproductie is moeilijk en kostbaar.
On the fly
Je kunt ook on the fly werken en speciale tekensets of huis-tuin-en-keukenmiddelen gebruiken. Deze relatief goedkope manier heeft veel voordelen. Bijvoorbeeld: je kunt de tekening stap voor stap opbouwen. Dan is de afbeelding niet te overweldigend, wat soms het geval is met kant-en-klare tactiele afbeeldingen. Ook kun je inspelen op vragen en tussendoor dingen verduidelijken. Of er iets op plakken. Dit werkt vooral in 1-op-1 (tot maximaal 3 of 4) situaties. (Een handig (Engelstalig) overzicht met afbeeldingen vind je op de website van project Tacticos Guidelines Chapter 7).