HandsSee voelgids

Bij een tactiele tekening voor iemand die blind of slechtziend is, hoort ALTIJD toelichting. Die kan gegeven worden door een rondleider of andere begeleider. Ook kan een blinde of slechtziende lezer zelf de HandsSee Voelgids raadplegen.

Welke informatie biedt de HandsSee Voelgids?

Ten eerste: wat maakt de tactiele tekening duidelijk? Waar dient hij voor? Soms kan dat in 'twee woorden' gezegd worden, soms in een wat langere zin.

Bij 3D-objecten wordt vermeld hoe je tegen het object aankijkt (het aanzicht en/of tegen welke kant van het object je aankijkt).

Verder is toelichting nodig om:

1. de vingers door de tekening te leiden

   Lijnen, vormen, punten en texturen moeten betekenis krijgen; wat is wat. Als je kijkt, zie je het hele plaatje en vervolgens kun je inzoomen op de details. Als je op de tast leest, werkt dat andersom.

   Lezen gaat een stuk sneller en foutlozer als je de losse onderdelen meteen kunt duiden.

   (Op iedere regel is een uitzondering: als iemand de onderliggende principes van een tekening goed kent en bijvoorbeel weet hoe een taart- of ander diagram werkt, hoef je de lijnen, vormen, enz. geen betekenis te geven).

2. te vertellen wat niet of anders getekend is

   Dit is nodig om mogelijk te maken dat iemand zich een correcte mentale representatie kan maken; niet zozeer van de tactiele tekening, maar van wat de tactiele tekening duidelijk moet maken. Daar hoort ook bij: op welke schaal is iets getekend?

   Bijna altijd zijn er dingen weggelaten om 'cluttering' te voorkomen: teveel details op een kluitje, waardoor je eerder een soort textuur dan individuele details of hun samenhang voelt. Als die dingen belangrijk zijn voor een goed begrip, moet de lezer dat weten.

   Soms is een bepaald onderdeel groter getekend om toch ruimte te hebben voor een belangrijk detail, waardoor de verhoudingen niet helemaal meer kloppen. Of er is een 'inzet' gebruikt waarin een bepaald detail vergroot wordt weergegeven zodat het goed voelbaar is.

   Veel dingen die in het origineel of de werkelijkheid zichtbaar zijn, kunnen niet getekend worden in een tactiele tekening. Bijvoorbeeld: glans, glittering, schaduw, kleur en materiaal. Of zaken als penseelvoering of etslijntjes. Je zult dus moeten vertellen 'wat je erbij moet denken'. Hetzelfde geldt overigens voor 3D-modellen die uit één materiaal bestaan.

   Tenslotte kan het nodig zijn om aan te geven dat een logo of kunstwerk de werkelijkheid heel anders kan weergeven. Mensen die van jongs af blind of zeer slechtziend zijn weten niet altijd hoe die werkelijkheid er dan uitziet; het kan nodig zijn daar aandacht aan te besteden om een correcte voorstelling van zaken te helpen vormen.

Niet iedereen heeft dezelfde toelichting nodig.

Nou heeft lang niet iedereen dezelfde informatiebehoefte. Als je iemand die je goed kent en je weet dat die persoon bepaalde ervaringen of kennis heeft, dan kun je daaraan refereren. "Weet je nog die keer dat ...", "nou dit lijkt daar wel op, maar ...." en dan beschrijf je de verschillen in woorden die voor die persoon betekenisvol zijn. Dat is ideaal. Maar als je iets voor 'iedereen' beschrijft, weet je dat niet.

Hoeveel en welke informatie nodig is, hangt af van:

• wat kent of weet iemand al van het onderwerp (dat geldt natuurlijk ook voor ziende lezers, kijkers of toehoorders)
• wat is al in een bijbehorende tekst of rondleiding uitgelegd (refereer daar aan)
• heeft iemand 'visueel geheugen'; weet hij of zij (nog) hoe iets eruit ziet, in elkaar zit, of 'werkt'?
• ziet iemand nog wat (en wat dan)?
• weet iemand hoe 'zien', 'tekenen', 'perspectief' en andere visuele zaken werken?
• hoe gevoelig zijn iemands vingers? Er is nog geen hulpmiddel om verminderde tastgevoeligheid te vergroten, maar net zoals met horen en zien zijn er aanzienlijke verschillen tussen individuen.
• hoeveel ervaring heeft iemand met het lezen van bepaalde soorten tactiele tekeningen?
• is iemand 'grafisch geletterd'? Net zoals letters op veel manieren geschreven kunnen worden, kunnen dingen op veel manieren en in veel stijlen vormgegeven worden.

Kortom:

• de een heeft genoeg aan een titel en een korte beschrijving waarin iets bijzonders vermeld wordt.
• de ander heeft een behoorlijk uitgebreide beschrijving nodig.

De HandsSee Voelgids is daarom zo opgezet, dat iedereen snel kan vinden wat hij of zij weten wil en teksten kan overslaan die hij of zij niet nodig heeft. Maar verbetering is vast nog wel mogelijk!