Zoek het vijfde zwijn - Tactiele versie met braille
Zoek het vijfde zwijn is een spotprent in de vorm van een vouwpuzzel uit de Tweede Wereldoorlog. Museum Rotterdam heeft er een in de collectie. Die is weergegeven op de eerste foto; de referenties staan onderaan dit artikel.
De oorsprong is Brits. De tekenaar is niet bekend. De tekening, gedrukt op ongeveer A4 formaat op dun en goedkoop papier, circuleerde in diverse landen en in diverse varianten.
De oorspronkelijke titel is: Where is the fifth pig.
Het is een mooi staaltje Britse humor, zoals je zult merken.
Om ook blinde en slechtziende bezoekers te laten ervaren hoe deze puzzel werkt, vroeg het museum HandsSee om een toegankelijke versie te maken. Ik maakte een tactiele tekening op dun papier, dat zich makkelijk laat vouwen.
Deze 'tactiele versie met braille' wordt weergegeven op de tweede foto. (Vergroot hem s.v.p. indien van toepassing s.v.p. om hem beter te kunnen zien; wit reliëf op wit papier is helaas niet erg fotogeniek).
1. Wat lees je op deze pagina?
De HandsSee voelgids leidt de vingers door de tactiele tekening. In het museum helpt de rondleider daarbij. Daarna leg ik uit wat het verschil is met het origineel, zodat je van beide tekeningen een goede mentale voorstelling hebt. Tenslotte volgt de vouwinstructie. (Die staat ook op museumrotterdam.nl/vouwinstructie/). Om de oplossing niet 'weg te geven', staan verdere gegevens over de oorspronkelijke prent pas aan het eind.
Tip: lees dit als je van verrassingen houdt bij voorkeur pas nadat je de puzzel hebt proberen op te lossen!
2. HandsSee Voelgids bij Zoek het 5de zwijn.
Tip: als je nog niet weet hoe je met een tactiele afbeelding werkt, lees dan eerst nog de pagina eerste keer.
2.1 Globale eerste verkenning
In de hoeken voel je op ongeveer 1 cm van de rand van het blad lijnen. Die noemen we hierna 'kaderlijnen'. Ze lopen niet rondom. Ze eindigen bij korte dwarslijntjes.
In een van de hoeken voel je een vierkant met de brailleletters qr. (Die leidt in de brailleversie naar de voelgids en in de experimentele contrastversie naar deze webpagina).
Ongeveer in het midden in de lengte en breedte lopen doorlopende lijnen. Dat zijn vouwlijnen. Ze verdelen het blad in vier kwadranten.
In het midden voel je braillepuntjes. Leg het blad dwars, met het vierkant met de QR-code links boven. Nu staan de brailleletters rechtop.
Er staat: boven de doorlopende lijn: 'zoek het' en eronder: 'vijfde zwijn'.
In ieder kwadrant voel je een reliëftekening van een varken in profiel.
- De bovenste varkens staan met de snuiten naar elkaar toe.
- De onderste varkens staan ondersteboven, ook met hun snuiten naar elkaar toe.
De varkens zijn hetzelfde maar ze hebben verschillende moddervlekken op poten, buik en soms zelfs op hun rug. (Zie verder de gedetailleerde verkenning hieronder).
Tussen de varkens voel je - zowel horizontaal als verticaal - nog een paar korte lijntjes. Deze sluiten aan op de lijntjes die de kaderlijnen beëindigen; het zijn vouwlijnen, die worden onderbroken door de varkens.
2.2 Gedetailleerde verkenning
Kwadrant linksboven (met het vierkant met de QR-code linksboven):
- Links voel je een rondje en een sliert: dat is de krulstaart.
- Volg de omtrek vanaf daar met de klok mee via het achterste en de rug van het varken.
- De rug gaat zonder dat je een nek voelt over in de kop.
- Je stoot tegen een verticaal uitsteeksel aan: een oor.
- Verder naar rechts buigt de kromme lijn omlaag.
- Iets naar binnen geeft een ronde stip de plaats van het oog aan.
- Dan kom je bij de kenmerkende platte snuit van het varken.
- Dan buigt de omtrek naar links: de kin en de nek.
- Je komt bij de voorpoot. Varkens staan vrij laag op de poten.
- Verder naar links langs de buik, de achterpoot en weer terug naar de krulstaart.
Binnen de omtrek zitten vlakken met reliëftextuur: moddervlekken. De andere varkens zijn, op hun positie en de moddervlekken na, hetzelfde.
3. Vergelijking met het origineel
De tactiele tekening is aangepast voor een goede leesbaarheid en hanteerbaarheid op de tast. Doel is immers snelle en foutloze tactiele verkenning. Wat zijn de verschillen?
3.1 Getekend zonder perspectief
In het origineel zijn de varkens iets schuin van opzij getekend. De silhouetten die je dan krijgt, zijn door het perspectief onherkenbaar voor de vingers, ook voor mensen die zien!
In de tactiele tekening zijn de varkens 'recht van opzij' getekend.
Als je wlt uitleggen hoe een varken eruit ziet, heb je ook een boven-, voor-, achter- en eventueel onderaanzicht nodig.
3.2 Minder details
In de tactiele tekening zijn details weggelaten of versimpeld:
- Iedere vouwlijn (stippellijn) eindigt in een pijlpuntje. (Wat daar de bedoeling van is, wordt (mij) niet duidelijk). In de tactiele tekening worden die pijltjes weggelaten.
- In het origineel heeft ieder varken een andere houding, in de tactiele tekening niet.
- Vetplooien en schaduwen en losse arceringslijnen zijn weggelaten
- De moddervlekken zijn versimpeld.
- Alle varkens hebben in het origineel een wat opkrullende neus met ribbeltjes, een grote gesloten bek met omhoogkrullende mondhoeken en kraaloogjes. In de tactiele tekening kan dat allemaal niet worden weergegeven op de gebruikte schaal (ongeveer even groot als het origineel).
3.3 Minder tekst
In de tactiele tekening staat minder tekst; braille neemt veel plaats in.
- Waar bij ons de brailletitel staat, staat in het origineel boven de middelste vouwlijn: 'ZOEK HET 5de ZWIJN', met daaronder 'WHERE IS THE 5TH PIG'.
- Als je de tekening dwars legt, met de tekst 'rehtop', dan staat er naast de middelste vouwlijn: '50 CENT'.
- Links naast de (onderbroken) vouwlijn links van 'ZOEK HET 5de ZWIJN', staat '1st'(first). Naast de vouwlijn rechts van de titel staat '2nd'. Onder 1st staat, op zijn kop 4th; en onder 2nd staat, ook op zijn kop, 3rd. (De functie daarvan is (mij) niet helemaal duidelijk.
3.4 Toevoegingen
A) Tactiel:
- Het vierkant voor de QR-code en de letters QR in braille
- Kaderlijnen: op de tactiele tekening zijn kaderlijnen toegevoegd. Die moeten na het vouwen op elkaar aansluiten. (Op het origineel staan geen kaderlijnen, maar twee hoofdletters A en B die aangeven hoe je moet vouwen. Het is overigens ook voor mensen die goed kunnen zien (ook) niet meteen duidelijk hoe je deze tekening moet 'lezen' en wat je ermee moet doen. Dat is ook de bedoeling; het is een puzzel).
B) Alleen in inkt:
- de QR-code (in het vierkant)
- midden boven (met het vierkant rechtsboven): de titel ZOEK HET VIJFde ZWIJN
- midden onder: twee regels tekst:
- (c) Dorine in 't Veld - HandsSee - info@handssee.eu
- Zoek het 5de zwijn - Museum Rotterdam - Tactiele versie met braille. ( Bij de experimentele versie staat hier 'contrastversie' in plaats van tactiele versie).
5. Vouwinstructie
Deze instructie vind je ook op de website van Museum Rotterdam.
- Leg het vel met de smalle kant naar je toe en de QR-code rechtsboven.
- Vouw de linker bladrand naar rechts tot de kaderlijn (niet tot de bladrand).
- De reliëfafbeelding is nu naar binnen gekeerd en de verticale vouwlijntjes (die het einde van de kaderranden markeren) liggen op elkaar.
- Vouw de bladhelft die boven ligt terug naar links vanaf het verticale vouwlijntje, zodat de kaderranden bovenaan aansluiten.
- Verder omlaag onder het stippellijntje voel je ook nog stukjes stippellijn.
*Tip: maak gebruik van de vouwlijntjes tussen en onder de varkens verder naar beneden!
- Je hebt nu een smalle lange strook voor je liggen met de korte kant naar je toe. (Links 3 laagjes, rechts 1 laagje).
- Vouw de onderste helft naar boven over de lange stippellijn in het midden
- Vouw terug vanaf de stippellijntjes waar het kader begint.
- Als alles op zijn plaats ligt, loopt het kader helemaal rondom.
- Nu ontdek je in het midden het vijfde zwijn.
6. Oplossing
Je voelt een gezicht, met haar dat in pieken over het voorhoofd valt. De ogen zijn weergegeven met zware schaduwen. Onder de neus, die niet is weergegeven in de tactiele versie, voel je een smalle hoge snor en een mond. Dit is een karikatuur van ... Hitler, die iedereen onmiddellijk herkende en bekend stond als een 'zwijn'.
(Opmerking: 'pig' kun je vertalen met varken of zwijn. De originele spotprent toont varkens met moddervlekken; 'vieze vette varkens'; figuurlijke 'zwijnen' dus).
7. Documentatie
Hier vind je de specificaties en een afbeelding van het exemplaar van Museum Rotterdam.
8. Ontwikkelingen
Naast de bestaande 'tactiele versie met braille' is er nu ook een 'contrastversie met braille' in ontwikkeling.