HandsSee-gids - Zoek het vijfde zwijn

Museum Rotterdam '40-'45 NU.

(testversie 20 november 2025, met A en B in braille)

Voor je ligt een tactiele afbeelding van ‘Zoek het vijfde zwijn’.

1. Inleiding: over de originele tekening

Titel: Zoek het 5de zwijn Plaats: Museum Rotterdam 1940-1945 NU. Materiaal en techniek: ... Afmetingen: ... Staat van het werk: ...

De (clandestiene) tekening 'Zoek het vijfde zwijn' is op dun goedkoop papier gedrukt. De tekenaar is niet bekend; deze zoekplaat werd eerst in Groot Brittanië uitgebracht en werd daarna in bezet gebied in ondergrondse drukkerijen gedrukt, onder andere in Nederland. De Engelsen staan bekend om hun humor. Deze tekening is daar een mooi voorbeeld van.

2. Beschrijving van de originele tekening

Over het verticale en horizontale midden lopen stippellijnen die aan beide kanten eindigen in pijlpuntjes. De functie daaran is onduidelijk. De stippellijnen verdelen het blad in vier kwadranten.

Boven de lange stippellijn die het blad in de lengte in twee:en deelt, staat de tekst: ‘ZOEK HET 5DE ZWIJN’, eronder staat 'FIND THE 5TH PIG'. Dus blijkbaar moet je het blad zo voor je leggen, dat die teksten rechtop staan.

In ieder kwadrant staat een varken. In het Nederlands is 'pig' vertaald als 'zwijn', maar op de tekening staan varkens. Boven de stippellijn staan twee varkens rechtop, met de snuiten naar elkaar toe. Eronder staan twee varkens die op hun kop getekend zijn, ook met hun snuiten naar elkaar toe. Onder de varkens staan, met de klok mee vanaf linksboven 1ST, 2ND, 3TH (sic!), 4TH. Daar word je niet veel wijzer van.

De vette varkens zijn iets schuin van opzij getekend. Varken 4, de enige die niet staat, maar zit, heeft vetplooien tussen voorpoten en kop. Alle varkens hebben een wat opkrullende neus met ribbeltjes, een grote gesloten bek waarvan de mondhoeken omhoogkrullen en kraaloogjes die lijken te glimmen van plezier. Verder zien ze er smerkig uit; met zwarte vlekken en strepen zijn schaduwen en moddervlekken aangeduid. Het is niet overal meteen duidelijk of het gaat om vlekken of modder.

Er staan nog vier stippellijnen op het blad. Twee verticale en twee horizontale, allebei op gelijke afstand van de middelste stippellijnen, op ongeveer een derde van het midden. Ze eindigen ook in pijltjes. Ze worden bedekt door de tekeningen van de varkens.

Rechts, boven de bovenste en onder de onderste stippellijn, staat een hoofdletter A op zijn kant. En links van de linker verticale stippellijn en rechts van de meest rechtse staat een hoofdletter B. Om die letters rechtop te zetten, moet je de tekening een kwartslag naar links draaien.

Nu rijst het vermoeden, dat je, om het vijfde zwijn te vinden, moet vouwen - en wel zodanig, dat de lijnen met de hoofdletters op of tegen elkaar komen te liggen.

En inderdaad: als je gaat vouwen, komt het vijfde zwijn tevoorschijn!

3. Globale beschrijving van de tactiele afbeelding

Voor de tactiele afbeelding is dun papier gebruikt, dat zich gemakkelijk laat vouwen. Want ja: het is de bedoeling dat je deze tekening zo kunt gebruiken en ervaren als hij bedoeld is: als een vouwpuzzel!

Er zijn een paar aanpassingen gedaan om op de tast te kunnen werken.

Er is een QR-code toegevoegd in een duidelijk herkenbaar vierkant. Dat vierkant leg je in eerste instantie linksboven.
De varkens zijn aangepast voor snelle en foutloze tactiele verkenning: schaduwen en overbodige strepen/details zijn weggelaten. En ze zijn alle vier staand en in profiel (recht van opzij, met hun zijkant naar ons toegekeerd) afgebeeld. Je voelt dus steeds twee poten en 1 oor en 1 oog.

De tekst die op de originele tekening staat is in braille omgezet, zoveel mogelijk op dezelfde plaats en richting als in het origineel, maar:

'Find the fifth pig' is weggelaten, zodat 'Zoek het vijfde zwijn' tussen de buitenste stippellijnen blijft passen; 'zoek het' staat boven, 'vijfde zwijn' staat onder de lange vouwlijn. (In deze orientatie staan de letters qr in het vierkant ook rechtop).

4. Doel van de tactiele tekening

Het belangrijkste doel van de tactiele tekening is om je te laten ervaren hoe deze vouwpuzzel werkt.

5. Hoe ga je te werk

Als je veel tactiele leeservaring hebt en eerder een profieltekening van een varken onder de vingers hebt gehad, kun je de beschrijving van de originele tekening volgen. Begin met de QR-code linksboven. Na het punt waarop de tekening een kwartslag gedraaid moet worden, komt de QR-code dus rechtsboven te staan.

Als je meer ondersteuning nodig hebt, kun je de 'gedetailleerde verkenning op de tast' hieronder lezen.

Als je nog niet weet hoe je met een tactiele afbeelding werkt, lees dan eerst nog de pagina eerste keer.

Na de ‘gedetailleerde verkenning op de tast’ volgen een vouwinstructie en de oplossing.

6. Gedetailleerde verkenning op de tast

Leg het vel dwars, met de lange kant naar je toe. De QR-code staat linksboven.
Het blad wordt in vieren verdeeld door een horizontale en verticale stippellijn.
Boven en onder de horizontale stippellijn staat in braille: zoek het vijfde zwijn.
In ieder vak staat een varken, getekend in profiel. We voelen dus de zijkant van de varkens.

Vak linksboven

Dit varken staat met zijn achterste met het kenmerkende krulstaartje naar links en zijn kop naar rechts.
Volg de omtrek vanaf de krulstaart met de klok mee: een kromme lijn omhoog.
Net boven het krulstaartje staat links, buiten de omtrek, een stippellijntje met 3 puntjes erboven.
(Die puntjes zijn braillepuntjes: hoofdletterteken + a, op hun kant; om ze te kunnen lezen moet je de tekening een kwartslag naar rechts draaien).
Ga terug naar de omtrek van het varken.
Eerst ga je een stukje omhoog, dan plat de lijn af: de rug van het varken.
Verder naar rechts kom je boven het varken een verticaal stippellijntje tegen.
Nog verder naar rechts buigt de kromme lijn omlaag.
Iets verder naar rechts steekt een puntig naar boven staand oor uit.
Daaronder voel je een rond oog. Dit is zo getekend voor de duidelijkheid.
Tenslotte kom je uit bij de kenmerkende platte snuit van het varken.
Volg de omtrek naar linksonder, de voorpoot.
Iets verder naar links, buiten de omtrek en lager dan de poot, voel je een stippellijntje zoals bovenaan.
Achter de voorpoot verder naar links voel je de buik en de achterpoot tot je weer bij het krulstaartje bent.
Binnen de omtrek zitten vlakken met reliëftextuur. Dat zijn moddervlekken.

Vak rechtsboven

In het rechtervak staat net zo’n zwijn. Nu met de snuit naar links en de staart naar rechts.
De snuiten van de zwijnen staan dus naar elkaar toe.
De moddervlekken zitten wat anders, maar verder is deze tekening bijna gelijk aan de tekening links.

Onderste helft van het blad

Onder de horizontale stippellijn vind je de andere twee zwijnen; deze staan op hun kop, dus de poten omhoog.
Ook vind je de korte stippellijntjes rondom.

Braille A en B

Bij twee stippellijntjes links staat een hoofdletter A op zijn kant – net als in het origineel.
Draai het blad in de richting waarbij het braille weer netjes rechtop staat (nu staan de tekst qr en zoek het vijfde zwijn op hun kant).
Bij twee stippellijntjes links (onder en boven de centrale horizontale stippellijn) staat een hoofdletter B.

Er staan dus nogal wat stippellijnen; je krijgt vast het idee dat je moet vouwen – en dat klopt. Je moet zo vouwen dat A naast A komt en B onder B. De stippellijntjes geven aan hoe je moet vouwen: de stippellijntjes A moeten op (of eigenlijk heel precies tegen) elkaar komen te liggen en de stippellijntjes M moeten op elkaar komen te liggen.

7. Vouwinstructie

Fase 1 - in de lengte vouwen

Leg het vel met de smalle kant naar je toe en de qr code rechtsboven.
Begin met de verticale vouw. Sla de linker bladrand naar rechts. De afbeeldingen komen dus in het midden, naar elkaar toe.
Je zult merken dat de helften niet precies gelijk zijn. Dat is handig, want nu moet je de bovenste helft naar links dubbelvouwen. • Op de helft die onderop ligt voel je stippellijntje A. Als je goed gevouwen hebt, ligt stippellijntje A van de bovenste helft daar precies bovenop. • Daar moet je de bovenste helft dus terugvouwen, zodat de reliëfafbeelding links naar boven komt en de reliëfafbeelding op de onderste helft rechts niet meer bedekt wordt.

Fase 2 - in de breedte vouwen

Je hebt nu een smalle lange strook voor je liggen met de korte kant naar je toe.
De linker verticale helft bevat nu 3 laagjes; de rechter verticale helft maar één.
Nu vouw je de onderste helft van de strook naar boven. (Hier kun je wel de bladranden op elkaar leggen want het papier is precies in twee helften verdeeld.) De stippellijntjes B liggen nu op elkaar, naar binnen toe, op ongeveer een derde uit het midden.
Vouw de bovenste helft nu terug naar beneden ter hoogte van stippellijn B
Zorg ervoor dat je de eerdere verticale vouwen op hun plaats houdt.
Als alles op zijn plaats ligt, ontdek je het vijfde zwijn.

8. Oplossing

Je voelt een gezicht, met haar dat in pieken over het voorhoofd valt. De ogen zijn weergegeven met zware schaduwen. Onder de neus, die niet is weergegeven in de tactiele versie, voel je een smalle hoge snor en een mond. Dit is een karikatuur van ... Hitler, die iedereen onmiddellijk herkende en bekend stond als een 'zwijn'. Dit is dus het vijfde zwijn. Een typisch staaltje Britse humor!