HandsSee voelgids: Sedje Hémon - Harmonie (1964)
1. Gegevens
Materiaal en techniek: linosnede.
Afmetingen: gedrukt op een vel van ca. 50 cm hoog en 65 cm breed.
De lino is ingelijst in een passepartout.
De omsluitende smalle lichthouten lijst is naar schatting circa 80 cm hoog, 95 cm breed.
2. Over de kunstenaar
Bij Sedje Hémon (1923-2011) kun je 'seeing sounds' wel heel letterlijk nemen. Nadat ze een verblijf in het concentratiekamp had overleefd, kon ze niet meer vioolspelen. Maar: zij zag haar muziek voor zich. Ze ging dus muziek schilderen in plaats van musiceren. Dat gaf haar de vrijheid om zich tóch artistiek te uiten. Op zie de website van de Sedje Hémon Stichting vind je meer informatie.
3. Over haar werk
Sedje Hémons kunstwerken die in de tentoonstelling hangen, zien er glad en strak uit en zijn kleurrijk. Niet zelden hebben ze een andere vorm dan een rechthoek. Er is zelfs een schilderij dat 90 graden de hoek om gaat en in een hoek gehangen moet worden.
Toeval bestaat niet in deze werken, meest schilderijen en linosnedes; ze verbeelden muziek, die ook werkelijk werd uitgevoerd. Door er millimeterruitjespapier overheen te leggen met horizontaal de tonen en verticaal de lengte van die tonen, kunnen ook anderen haar muziek (ontcijferen en) lezen.
Sedje Hémon werkt met precies geschilderde of uitgesneden (en soms uitgeknipte) rechte en gebogen lijnen:
-
Soms losse lijnen, soms lange slingerende lijnen; of beter: lijnstukken die in elkaar overgaan met een flinke verandering van richting en soms van variërende dikte:
- scherpe langgerekte drie- of vierhoeken
- sierlijke gebogen lijnen die dun beginnen, dikker worden en in een scherpe punt eindigen, net als in kalligrafielijnen waar bij harder drukken op pen of penseel de lijn dikker wordt en bij zachtere druk dunner.
Soms is er één achtergrondkleur, soms zijn er meerdere, altijd in heldere vlakken. Sommige lijnen bestaan uit één (contrasterende) kleur, andere hebben lijnstukken met verschillende kleuren. Die kleuren vloeien nergens in elkaar over, maar veranderen bij een hoek.
4. Beschrijving van het origineel
De afdruk is trapeziumvormig: boven smaller dan onderaan.
De hoek tussen horizontale bodemlijn en verticale zijkanten is circa 80 graden.
Het werk heeft een rode achtergrond met grijze lijnen.
Zie voor het verloop van de lijnen de gids voor de vingers.
5. Doel van de tactiele tekening
Duidelijk maken hoe Harmonie eruit ziet aan blinde en slechtziende mensen. Ik heb gekozen voor een zwart-wit afbeelding.
6. Gids voor de vingers
Leg de tactiele tekening met de brede kant naar je toe, met het vierkant met de QR-code linksboven.
Globale verkenning
Snelle verkenning met twee handen: overal in het vlak, behalve links- en rechtsboven, voel je rechte en gebogen lijnen van variërende dikte en richting.
Gedetailleerde verkenning
Voel eerst de trapeziumvormige omtrek van de lino. Zoek dan een lijnstuk links in het trapezium. Volg die met een vinger, terwijl met de andere vinger de lijn volgt. Merk op hoe het lijnstuk recht of gebogen is en of het dunner of dikker wordt en waar de lijn scherpe hoeken maakt. Je komt weer terug bij je uitgangspunt.
Doe hetzelfde beginnend bij een lijnstuk aan de rechterkant. Die lijn is korter, maar loopt ook rond. Beide lijnen raken elkaar op sommige punten naar het midden toe bijna. Maar er zijn dus twee losse, volkomen abstracte, lijnfiguren. Niet alleen op de tast is dat een puzzel; ook wie goed kan zien, moet echt even goed kijken om dat te ontdekken.
Als je de lijnstukken preciezer in detail wilt bestuderen, kun je dat het beste met twee handen tegelijk doen en bijvoorbeeld steeds de vinger van de ene hand op een hoekpunt laten rusten, terwijl je met de andere het lijnstuk verder volgt.
7. Luistertip
Je kunt Harmonie beluisteren via YouTube, de website van de Stichting Sedje Hémon en via de webpagina van Seeing Sounds.
8. Verschillen
Er waren weinig aanpassingen nodig; waar nodig is iets meer afstand genomen zodat het voor de vingers duidelijk is dat de lijnstukken van de compositie de rand of elkaar niet raken.
