Museum ZZ - Voorbij de foto - 2

Deze blog borduurt voort op Voorbij de foto 1 - de rondleiding.

Grote voelfoto’s

Heel bijzonder zijn de grote voelfoto’s met audio-uitleg. Deze waren, net als de andere voelobjecten, in verschillende zalen op een schuine tafel bevestigd. José kon daarachter plaatsnemen, haar stok kon opzij in een speciale houder en dan kon zij een koptelefoon opzetten om naar een beschrijving te luisteren, die tevens de vingers door de foto leidde.

Geweldig dat musea dit soort initiatieven nemen!! Echt een hele mooie innovatie! Zowel de voelfoto's als de opstelling. Beide zij uitgebreid en zorgvuldig voorbereid en getest met ervaringsdeskundigen door het museum, zoals te lezen in hun pers bericht en in de blog Tikje Anders van Debby Buis.

Wat bakten wij ervan en welke tips hebben we voor het museum/andere bezoekers?

Koptelefoons

De opstelling van de voelobjecten is super voor wie in zijn/haar eentje de ervaring aan wil. Maar in de praktijk komen blinde bezoekers toch vaak met een ziende metgezel, zoals in ons geval. En dan is het jammer dat er maar één koptelefoon is en je dus niet samen gelijktijdig kunt luisteren. Want dan staat een van de twee op de ander te wachten en kost alles dubbel zoveel tijd. In de blog over de audiomaquette in het Rijksmuseum kwam dit ook al aan de orde. En daar schreven we ook dat het fijn was dat je de koptelefoon niet per se hoefde te gebruiken i.v.m. hygiëne (een hoesje over de speakers is wel fijn).

Ankertjes

Met sommige foto's kon José goed uit de voeten. Zoals de eerste, van een vrouw in klederdracht. Deze was vrij simpel van opzet en de achtergrond was relatief glad, op een paar belangrijke details na. Maar bij andere miste ze 'ankertjes': plekken waar in de beschrijving naar wordt verwezen waardoor je zeker weet dat je goed zit met je vingers. Ook vond ze dat de uitleg soms te snel ging. Tja - en 'wij weer': dat je met de startknop ook kon pauzeren, ontdekten we helaas pas achteraf. Omdat de beschrijvingen niet heel lang waren, kon José dan achteraf aan mij vragen waar ze over twijfelde en we liepen dan de voelfoto na.

<KNIP??>

De schiettent

Het moeilijkst vond José een foto die vanachter de ‘toonbank’ van een schiettent op een kermis is genomen. Een jongeman richt het geweer, terwijl een jongedame met een grote cowboyhoed lachend het doel in de gaten houdt. Ze zit gedraaid op de toonbank, met haar gezicht naar het doel waar de jongeman op richt en haar benen aan de andere kant. Er staan nog meer mensen omheen, naast, maar ook deels voor- en achter elkaar.

Op de foto hiernaast zie je als ziende lezer een fragment: centraal man die geweer richt, links naast hem een vrouw met grote hoed die op de toonbank zit en naar het doel kijkt en een jongen die naast de schietende man staat en gespannen toekijkt. Als je genoeg inzoomt, zie je duidelijk het reliëf.

Het is een leuke foto, die een verhaal vertelt: vol actie, gespannen verwachting, plezier. Maar ook vol voor de vingers wel erg ingewikkeld perspectief. Het kost echt tijd om zo’n foto helemaal te verkennen en doorgronden. Embodiment was hier wel wat geweest: de houdingen van de mensen op de foto aannemen, zoals we in het Rijks deden. Dus ja: het verhaal en de beschrijving waren leuk, maar José kreeg hier geen echt goed beeld van de foto.

Het bouwsel boven het water

De andere foto die ze erg 'moeilijk' vond was er een van een haven of sloot of kanaal met een merkwaardig hoog houten bouwsel in het midden. Ook hier zijn het perspectief en de veelheid aan details of eigenlijk structuren in het reliëf erg lastig voor de vingers. Ik ben het verhaal hierbij kwijt en nu ik de foto bekijk snap ik niet goed wat ik zie. Ik had de tekst erbij natuurlijk ook moeten fotograferen... Maar daar heb ik op dat moment niet aan gedacht. Sluit het gebouw een soort haventje af? Of wordt het bouwsel op twee schuiten vervoerd? Is de boot die midden voor die twee schuiten onze kant op vaart de stuurboot? Op de oevers links en rechts van het water lopen mensen. Komen die op een huzarenstukje af? Er vaart nog een bootje op de voorgrond. Dat vaart van ons af. Zo te zien naar de linker oever. Kortom: waar kijk je nou eigenlijk naar? Wel grappig: ik ben nog steeds niet voorbij deze foto!

Jongen met sigaret

Veel eenvoudiger van opzet was het portret uit 1938 van een jongeman in klederdracht met een sigaret tussen de lippen.
De buitenste contouren zijn duidelijk voelbaar. De uitstaande oren vallen goed op. Ook vond José zijn sjaal, die duidelijk hoger ligt. Het haar dat onder zijn muts of hoed uitkomt was dan weer lastiger. Zijn gezichtsuitdrukking was op de tast niet echt leesbaar (dat is nu eenmaal heel moeilijk, dus dat soort dingen moet je er gewoon bij vertellen). De sigaret vond José ook lastig, maar door de beschrijving kon ze zich er in combinatie met de reliëffoto toch een goed beeld bij vormen.

Al met al

Achteraf hadden we meer tijd voor de voelfoto's uit moeten trekken; ze maakten geen deel uit van de rondleiding. Na de rondleiding zit je hoofd best vol en we wilden ook nog de Bekijk en Luister foto's in combinatie met de audiotour doen en een AI foto maken. Daarover de volgende keer. Jammer dat Enkhuizen zo ver weg is voor ons. Anders zouden we nog een keer gaan.

Ik wil nog even zeggen dat de voelfoto's een interessante ervaring waren en - ondanks dat ze niet allemaal even gemakkelijk waren, in combinatie met de audio een hele wezenlijke toevoeging zijn in deze tentoonstelling, ook voor mensen met low vision.

Er waren ook plekken ingericht in de tentoonstelling voor slechtziende bezoekers. Hier konden foto's vergroot en met andere contrastinstellingen bekeken worden. Voor mensen met low-vision, voor wie die instellingen net niet meer volstaan, kunnen de voelfoto's extra toegevoegde waarde hebben.

En tenslotte: ook deze innovatie is een leerproces en geeft iedere keer weer betere resultaten, deels doordat 'leesbaarheid' voor de vingers steeds verbetert, deels doordat de audiodescriptie erbij steeds verbetert. En beide zijn lang niet slecht!

Maar zoals je kon lezen in de blog over de rondleiding in het Rijksmuseum: een figuratief schilderij goed beschrijven en voelbaar maken is fan-tast-isch, maar daarbij ook embodiment toepassen voor lastig precies te beschrijven en in een voelplaat niet goed voelbaar te maken zaken zoals gezichtsuitdrukkingen, gebarente en houdingen, verduidelijkt het afgebeelde verder.

Omgekeerd geef je overigens met alleen embodiment ook geen volledige toegang tot een schilderij. Hetzelfde geldt voor een (miniatuur) 3D-opstelling. Maar een combinatie kan wonderen doen.

Wil je reageren? Graag!

Stuur me een mail. Dan plaats ik je reactie. Ik antwoord natuurlijk ook, eerst naar jou, en dan onder deze blog. (Deze wellicht wat ouderwetse manier van werken voorkomt heel veel weren van spam, dank voor je begrip!).

29.01.21 Dorine in 't Veld (en José Fijneman, die lezers van deze blog inmiddels kennen van onze avonturen in het Rijksmuseum op Sinterklaasdag; je vindt de afleveringen via tabblad blog).