Museum ZZ - Voorbij de foto - 2

Context: deze blog borduurt voort op Voorbij de foto 1 - de rondleiding. En zie Waarom deze blog.

Grote voelfoto’s

Heel bijzonder zijn de grote voelfoto’s met audio-uitleg. Deze waren, net als de andere voelobjecten, in verschillende zalen op een schuine tafel bevestigd. José kon daarachter plaatsnemen, haar stok kon opzij in een speciale houder en dan kon zij een koptelefoon opzetten om naar een beschrijving te luisteren, die tevens de vingers door de foto leidde.

Geweldig dat musea dit soort initiatieven nemen!! Echt een hele mooie innovatie! Zowel de voelfoto's als de opstelling. Beide zijn uitgebreid en zorgvuldig voorbereid en getest met ervaringsdeskundigen door het museum, zoals te lezen in hun pers bericht en in de blog Tikje Anders van Debby Buis.

Wat bakten wij ervan en welke tips hebben we voor het museum/andere bezoekers?

Koptelefoons

De opstelling van de voelobjecten is super voor wie in zijn/haar eentje de ervaring aan wil. Maar in de praktijk komen blinde bezoekers toch vaak met een ziende metgezel, zoals in ons geval. En dan is het jammer dat er maar één koptelefoon is en je dus niet samen gelijktijdig kunt luisteren. Want dan staat een van de twee op de ander te wachten en kost alles dubbel zoveel tijd. In de blog over de audiomaquette in het Rijksmuseum kwam dit ook al aan de orde. En daar schreven we ook dat het fijn was dat je de koptelefoon niet per se hoefde te gebruiken i.v.m. hygiëne (een hoesje over de speakers is wel fijn).

Ankertjes

Met sommige foto's kon José goed uit de voeten. Zoals de eerste, van een vrouw in klederdracht. Deze was vrij simpel van opzet en de achtergrond was relatief glad, op een paar belangrijke details na. Maar bij andere miste ze 'ankertjes': plekken waar in de beschrijving naar wordt verwezen waardoor je zeker weet dat je goed zit met je vingers.

De schiettent

Het moeilijkst vond José een foto die vanachter de ‘toonbank’ van een schiettent op een kermis is genomen. Een jongeman richt het geweer, terwijl een jongedame met een grote cowboyhoed of sombrero lachend het doel in de gaten houdt. Ze zit gedraaid op de toonbank, met haar gezicht naar het doel waar de jongeman op richt en haar benen aan de andere kant. Er staan nog meer mensen omheen, naast, maar ook deels voor- en achter elkaar.

Op de foto hiernaast zie je als ziende lezer een fragment: centraal man die geweer richt, links naast hem zie je het gezicht van de jongedame, rechts het gezicht van een jongen die zijn ogen waarschijnlijk op het doel heeft gericht. Als je genoeg inzoomt, zie je duidelijk het reliëf.

Het is een leuke foto, die een verhaal vertelt: vol actie, gespannen verwachting, plezier. Maar ook vol voor de vingers wel erg ingewikkeld perspectief. Het kost echt tijd om zo’n foto helemaal te verkennen en doorgronden. Embodiment was hier wel wat geweest: de houdingen van de mensen op de foto aannemen, zoals we in het Rijks deden. Dus ja: het verhaal en de beschrijving waren leuk, maar José kreeg hier zonder verdere 'toelichting' geen echt goed beeld van de foto.

Het bouwsel boven het water

De andere foto die ze erg 'moeilijk' vond was er een van een haven of sloot of kanaal met een merkwaardig hoog houten bouwsel in het midden. Ook hier zijn het perspectief en de veelheid aan details en structuren in het reliëf erg lastig voor de vingers.

Nu ik de foto weer bekijk snap ik niet goed wat ik zie. Ik had de tekst erbij natuurlijk ook moeten fotograferen... Maar daar heb ik op dat moment niet aan gedacht. En nu weet ik het niet meer. Sluit het gebouw een soort haventje af? Of wordt het bouwsel op twee schuiten vervoerd? Is de boot die midden voor die twee schuiten onze kant op vaart de stuurboot? Op de oevers links en rechts van het water lopen mensen. Komen die op een huzarenstukje af? Er vaart nog een bootje op de voorgrond. Dat vaart van ons af. Zo te zien naar de linker oever.

Wel grappig: ik ben nog steeds niet voorbij deze foto; een mooie illustratie van waar de tentoonstelling over gaat!

Jongen met sigaret

Bij het portret uit 1938 van een jongeman in klederdracht met een sigaret tussen de lippen kon José zich wel een goed beeld vormen. Tactiel: de buitenste contouren zijn duidelijk voelbaar. De uitstaande oren vallen goed op. De hoger liggende sjaal is gemakkelijk te vinden. Het haar dat onder zijn muts of hoed uitkomt was dan weer lastiger. Gezichtsuitdrukkingen zijn op de tast niet echt leesbaar (dat is nu eenmaal vrijwel onmogelijk, dus dat soort dingen moet je erbij vertellen). De sigaret vond José ook lastig, maar door de beschrijving kon ze zich er in combinatie met de reliëffoto toch een goed beeld bij vormen.

Al met al

We hebben zeker van de foto's genoten, ondanks dat ze niet allemaal helemaal uit de verf kwamen; voorheen kwam er immers helemaal niets uit de verf als je naar een fototentoonstelling ging. Voor mensen met low vision kunnen dit soort foto's trouwens heel goed helpen om de stukjes en details die ze niet kunnen zien, via de tast aan te vullen.

De techniek is nog in ontwikkeling, zowel het tactiele deel als het beschrijven. Perspectief is en blijft lastig voor vingers, ook voor vingers van mensen die kunnen zien als ze hun ogen dichtdoen en op de tast zo'n foto verkennen. Dat vereist training en methodiek en je moet (kunnen) oefenen (zoals ik weet door mijn jarenlange ervaring met het leren lezen van voelbare afbeeldingen). Die training heeft in Nederland nog bijna niemand gehad, ook José niet. En oefenmateriaal is er ook nog bijna niet. Dus we hopen dat deze mooie ontwikkeling van voelfoto's met audiodescriptie voortgaat!

Wil je reageren? Graag!

Stuur me een mail. Dan plaats ik je reactie. Ik antwoord natuurlijk ook, eerst naar jou, en dan onder deze blog. (Deze wellicht wat ouderwetse manier van werken voorkomt heel veel weren van spam, dank voor je begrip!).

29.02.09 Dorine in 't Veld (en José Fijneman, die lezers van deze blog inmiddels kennen van onze avonturen in het Rijksmuseum op Sinterklaasdag; je vindt de afleveringen via tabblad blog).