Museum ZZ - Rijksmuseum 8.
Speciale rondleiding: Thuis in de 17de eeuw
Deze tentoonstelling is inmiddels (net) afgelopen. Op de website van het Rijksmuseum, werd hij als volgt aangekondigd: "Hoe was het leven werkelijk in de 17de eeuw? ... (stukje weggelaten)... Je wandelt als bezoeker via negen levensgrote 'kijkdozen' door een complete dag in de 17de eeuw." Kijkdozen... dat klinkt niet erg toegankelijk voor mensen met een visuele beperking... Zou dit wel een interessante rondleiding worden, waar deelnemers kennis kunnen maken met de tentoongestelde voorwerpen en kunstwerken?
Decorbouw
De eerste zaal was deels gevuld met een laag zwevend podium: een kartonnen tegelvloer, waar je niet op kon gaan staan, met tegen de muur een schouw. Daaronder een - echt - keramieken haardscherm dat als doofpot over de vuurplaats werd gezet als men ging slapen, zodat 's ochtends het dan nog smeulende vuur weer kon worden aangemaakt. Het huishouden in de 17de eeuw was bewerkelijk!
Het was dus inderdaad een soort - enorme - kijkdoos, eigenlijk een soort decorbouw. Je kon de rand van de kartonnen tegelvloer voelen, dat gaf een goed idee van hoe het in elkaar zat, maar de rest was natuurlijk buiten handbereik.
Goede vertelster
Voor dit decor namen we in een halve kring plaats op onze museumkrukjes rond de rondleidster om naar haar inleiding te luisteren. We: een klein groepje van drie blinde bezoekers en twee ziende begeleiders. Onze rondleidster bleek een fantastische vertelster en wist iedereen goed mee te nemen in het verhaal en een goede sfeer en zelfs een groepsgevoel te smeden.
Kartonnen kast
In zaal 2 kon het 'decorstuk' helemaal aangeraakt worden: een levensgrote blauw geschilderde
kartonnen kast. Op de opengeslagen deuren was met witte verf in Oudhollands de inhoud
geschreven: een paar lakens, kussens, een paar hemden en nog zo wat zaken. Die lagen in
de kast en waren ook allemaal uitgevoerd in karton. Het waren alle bezittingen van ene
Thomas Hendriks zoals vastgelegd in het archief van de Stadsarmenkamer in Zwolle in 1673.
De kast stond op geschilderde gedraaide poten. Die kon je dus niet voelen in het model; de onderkant voelde als een rechte verticale plank.
Aan de andere kant in de zaal stond een precies even grote - echte - kast met een lege ruimte eronder (door de gedraaide poten). Goed voor te stellen na het verkennen van de kartonnen kast. Hier had een rijke dame een poppenhuis in ingericht dat liet zien hoe het ideale rijke huishouden eruit zag. Zo'n poppenhuis kostte wat! Een fors en veelzeggend contrast dus met de kast van Thomas; en kenmerkend voor de 17de eeuw.
Grote tas met spullen
We gingen van zaal naar zaal. Onze rondleidster had een enorme tas met spullen bij zich om haar verhalen te illustreren. Bijvoorbeeld: aardewerken Goudse pijpjes (echte, kapot), sleutels, een poppenkapsel met pijpekrullen, stof waar molenkragen van gemaakt werden, aluin, puimsteen en porceleinpoeder (spullen om je huid mee schoon te maken of blank te maken). Er zaten ook busjes met geuren in de tas.
Met zo weinig deelnemers kon iedereen de objecten goed op de tast verkennen - en ruiken.
Het liep flink uit
Maar dat kostte wel veel tijd en toen de tijd bijna op was, waren we net iets over de helft van de 'dag' (in de 17de eeuw). Niemand vond het echter erg om langer door te gaan.
Zelf had ik af en toe de neiging om even elders te gaan kijken, want uiteraard kwam maar een fractie van het tentoongestelde ter sprake.
Misschien, zo peinsde ik, hadden we vooraf de audiotour moeten doen in plaats van eZwayz uitproberen. Dan had José ook een idee gehad van wat er allemaal werd getoond. Maar ja, aan de andere kant: misschien was het wel leuker om onbevangen in het boeiende verhaal van de rondleidster te stappen.
Voelplaat van een schilderij
In de tentoonstelling hing ook een schilderij van Jan Steen van een bakker en zijn vrouw.
Hier had onze rondleidster een hele duidelijke 'voelplaat' van gemaakt met verschillende
materialen, die ook allemaal verschillend aanvoelen; bijvoorbeeld stof, fimoklei,
haar (of was het ander materiaal - het voelde duidelijk als haar), kunststof.
De materialen zijn goed contrasterend aangebracht, met een goede afwisseling van glad en ruw. Precies ook het goede formaat voor de vingers.
De hoogteverschillen tussen de verschillende elementen zijn goed gekozen; niet al te hoog; want dat maakt een voeltekening er niet altijd duidelijker voelbaar op.
Hier is het precies goed. In het gezicht van de bakker voel je de neus, mond en zelfs de ogen. Zijn linkerarm 'springt' mooi glad uit zijn geplooide mouw, de broden en krakelingen zijn goed onderscheidbaar en de blaadjes bovenaan het schilderij voelen ook echt als gebladerte.
Bovendien was tevoren het schilderij goed beschreven. De compositie was bekend,
het verhaal erachter leefde: wie waren dit en waarom waren ze zo afgebeeld?
De bakker arriveert net met een plank verse broden bij het toonbankluik: een opengeklapt luik om de waren uit te stallen die direct vanuit het huis werden verkocht.
Daarachter staat zijn vrouw, die de broden verkoopt. We hadden al gehoord dat vrouwen in de 17de eeuw flink meewerkten en vaak de financiële managers van de huishouding en het bedrijf waren. Beiden staan er trots bij.
Door 'embodiment' (zelf een houding aannemen) konden de deelnemers de wat ingewikkelde houding van de bakker en het gebaar van de bakkersvrouw, die een brood toont dat ze van boven vasthoudt, met haar pink omhoog, zelf ervaren.
Dit was een mooie afsluiting. Enthousiast informeerde José of er nog meer rondleidingen waren met zulke voelplaten, bijvoorbeeld van Vermeer. Ja, onze rondleidster had er ook een van een Vermeer gemaakt...
We hebben dan misschien maar een klein deel van alle tentoongestelde items ontmoet, maar deze diepgaande kennismaking met het schilderij was dus geweldig!
Binnenkort weer!
Het was een geanimeerde en gezellige - en zeker ook interessante - rondleiding. Bovendien had José diepgaand kennis gemaakt met een schilderij (in het verslag hierboven is lang niet alles verteld van wat de revue passeerde). Ze had daardoor een heel goede mentale representatie van dit schilderij. Voor haar heel waardevol. Als kind, toen ze nog zag, tekende ze graag en ze wil graag meer schilderijen leren kennen.
We gaan daarom binnenkort weer en boeken dan zelf een rondleiding!
Tips
Er wordt in deze laatste podcast gezegd: 'Als je wilt weten hoe dit schilderij eruit ziet, ga dan naar de website bij deze aflevering'.
Zou het niet leuk zijn als je daar als blinde of slechtziende luisteraar een voeltekening met korte uitleg van wat wat is zou kunnen bestellen? (En de tip zou krijgen om een speciale rondleiding te boeken?)
Dank
Met, voor deze hele serie blogs over ons bezoek aan het Rijksmuseum, dank aan José Fijneman voor het meelezen en haar feedback.
26.01.16 Dorine in 't Veld